{"id":435,"date":"2015-10-14T23:18:19","date_gmt":"2015-10-14T21:18:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.nszz.pwr.edu.pl\/?page_id=435"},"modified":"2016-08-08T10:13:43","modified_gmt":"2016-08-08T08:13:43","slug":"radio-solidarnosc","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.nszz.pwr.edu.pl\/?page_id=435","title":{"rendered":"Radio \u201eSolidarno\u015b\u0107&#8221;"},"content":{"rendered":"<h2 style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #993300;\">Radio \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d <\/span><br \/>\n<span style=\"color: #993300;\">1981\u20131985<\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W lutym 1981 roku powsta\u0142a w Zarz\u0105dzie Regionu \u201egrupa radiowa\u201d przygotowuj\u0105ca audycje przekazywane\u00a0nast\u0119pnie na kasetach magnetofonowych do radiow\u0119z\u0142\u00f3w zak\u0142adowych we Wroc\u0142awiu, G\u0142ogowie, Wa\u0142brzychu\u00a0i Brzegu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dzia\u0142alno\u015b\u0107 ta zosta\u0142a dok\u0142adnie opisana przez Szczepana Rudk\u0119 w wydanej w 2005 roku ksi\u0105\u017cce pod tytu\u0142em Radio Solidarno\u015b\u0107 Wroc\u0142aw 1981, Rozg\u0142o\u015bnie wroc\u0142awskiej opozycji. Cz\u0119\u015b\u0107 I.\u00a0Co ciekawe, mimo prostych form przekazu informacyjnego, niewielkiego zasi\u0119gu i braku ambitniejszych gatunk\u00f3w\u00a0radiowych w ofercie programowej Radio \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d budzi\u0142o powa\u017cne zaniepokojenie dzia\u0142aczy partyjnych\u00a0najwy\u017cszego szczebla. Sam Stefan Olszowski, partyjny ideolog, raczy\u0142 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na niebezpiecze\u0144stwa p\u0142yn\u0105ce z g\u0142oszenia wolnego s\u0142owa; dla niego radio to by\u0142o gorsze nawet od Wolnej Europy, co zesp\u00f3\u0142 redakcyjny\u00a0przyj\u0105\u0142 jako dow\u00f3d wielkiego uznania dla swojej pracy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ostatni epizod tamtego Radia \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d mia\u0142 miejsce w Pafawagu, gdzie w otoczonym przez ZOMO zak\u0142adzie\u00a0dzia\u0142a\u0142 radiow\u0119ze\u0142 wykorzystywany a\u017c do pacyfikacji w nocy z 14 na 15 grudnia 1981 roku.\u00a0Potem jeszcze wielokrotnie udawa\u0142o si\u0119 redaktorom internowanym w Nysie potajemnie nagrywa\u0107 audycje\u00a0i przemyca\u0107 je na zewn\u0105trz, gdzie trafia\u0142y do kierowanego przez Regionalny Komitet Strajkowy i nadaj\u0105cego\u00a0ju\u017c programy w eterze Radia \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d Wroc\u0142aw.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pierwsza audycja podziemnego Radia \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d zosta\u0142a nadana w Warszawie w kwietniu 1982 roku. Zorganizowali\u00a0je Zofia i Zbigniew Romaszewscy, kt\u00f3rych ju\u017c po trzech miesi\u0105cach zgarn\u0119\u0142a SB. Fale eteru musia\u0142y\u00a0si\u0119 wyda\u0107 w\u0142adzy broni\u0105 niezwykle gro\u017an\u0105, skoro ma\u0142\u017ce\u0144stwo Romaszewskich dosta\u0142o za t\u0119 w\u0142a\u015bnie dzia\u0142alno\u015b\u0107\u00a0wyroki 4,5 i 3 lat wi\u0119zienia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pierwsza audycja Radia \u201eSolidarno\u015b\u0107 Walcz\u0105ca\u201d we Wroc\u0142awiu trwa\u0142a kilkana\u015bcie minut i zosta\u0142a nadana\u00a0w pa\u015bmie UKF 27 czerwca 1982 roku. Nadajnik mia\u0142 moc oko\u0142o jednego wata. Audycja by\u0142a s\u0142yszalna mniej wi\u0119cej w promieniu kilku kilometr\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie w \u015br\u00f3dmie\u015bciu Wroc\u0142awia. Kolejne nadawano co tydzie\u0144 o tej samej\u00a0porze, zapowiadaj\u0105c emisj\u0119 w kolportowanych w mie\u015bcie ulotkach. S\u0142u\u017cby radiopelengacyjne namierzy\u0142y,\u00a0zreszt\u0105 przypadkowo, dopiero trzeci\u0105 audycj\u0119 nadan\u0105 11 lipca.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W\u0142adzy nie by\u0142o do \u015bmiechu, dlatego do walki z podziemnym radiem mobilizowa\u0142a coraz wi\u0119ksze si\u0142y. Powo\u0142ano zesp\u00f3\u0142\u00a0radiopelengacyjny \u2013 pisze w swym opracowaniu Wojciech Sawicki \u2013 kt\u00f3ry swoim zasi\u0119giem obj\u0105\u0142 ca\u0142y Wroc\u0142aw,\u00a0a sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z nast\u0119puj\u0105cych cz\u0119\u015bci:<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">o\u015brodka kierowniczego, koordynuj\u0105cego akcj\u0119,<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">2 specjalnych radiowych punkt\u00f3w obserwacyjnych, wyposa\u017conych w 4 wysokiej klasy urz\u0105dzenia odbiorcze dzia\u0142aj\u0105ce<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">na falach UKF,<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">7 p\u00f3\u0142stacjonarnych wojskowych urz\u0105dze\u0144 radiolokacyjnych typu P-363, rozmieszczonych naobrze\u017cach miasta,<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">20 ruchomych grup operacyjnych SB, wyposa\u017conych w przeno\u015bne pelengatory produkcji radzieckiej typu Filin, rozlokowanych\u00a0przed akcj\u0105 w specjalnie okre\u015blonych sektorach po ca\u0142ym Wroc\u0142awiu, posiadaj\u0105cych sta\u0142\u0105 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 bezprzewodow\u0105\u00a0z o\u015brodkiem koordynuj\u0105cym ca\u0142\u0105 akcj\u0119.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ka\u017cdej z takich jednostek towarzyszy\u0142 dodatkowo oznakowany pojazd MO wraz z kolejnymi pracownikami\u00a0SB, kt\u00f3rzy mieli za zadanie ju\u017c na miejscu odszuka\u0107 namierzony nadajnik i aresztowa\u0107 wszelkie podejrzane\u00a0osoby.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">25 lipca na zapowiedzian\u0105 w prasie podziemnej i w ulotkach pi\u0105t\u0105 audycj\u0119 Radia \u201eSolidarno\u015b\u0107 Walcz\u0105ca\u201d oczekiwali\u00a0z niecierpliwo\u015bci\u0105 nie tylko wroc\u0142awianie, ale i 85 \u015bwietnie zakonspirowanych pracownik\u00f3w Biura RKW MSW i \u017co\u0142nierzy\u00a0LWP, wspomaganych przez ca\u0142\u0105 armi\u0119 (dok\u0142adnie 438) funkcjonariuszy KWMO Wroc\u0142aw, kt\u00f3rym wyznaczono zadania\u00a0operacyjne i pomocnicze. Tego dnia audycja rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 3 minuty p\u00f3\u017aniej ni\u017c zwykle na wolnej cz\u0119stotliwo\u015bci 68,3\u00a0MHz. Ju\u017c w kilka sekund p\u00f3\u017aniej, tj. po up\u0142yni\u0119ciu czasu, jaki bezpieka i wojsko potrzebowa\u0142y do precyzyjnego ustalenia\u00a0fali no\u015bnej, na kt\u00f3rej nadawano audycj\u0119, rozpocz\u0119\u0142y sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 wy\u017cej wymienione zag\u0142uszarki, powa\u017cnie zak\u0142\u00f3caj\u0105c\u00a0odbi\u00f3r audycji. Niebawem radiopelengatory wojskowe P-365 by\u0142y w stanie wskaza\u0107 w przybli\u017ceniu miejsce, w kt\u00f3rym ulokowano\u00a0nadajnik. W sektorze tym znajdowa\u0142o si\u0119 ju\u017c wcze\u015bniej 5 ruchomych grup operacyjnych SB, kt\u00f3re na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 \u2013 po otrzymaniu precyzyjnych wskaz\u00f3wek z punktu dowodzenia akcj\u0105 \u2013 mia\u0142y zlikwidowa\u0107 nadajnik. Na podstawie \u00a0dok\u0142adnych pomiar\u00f3w wykonanych fi linami dw\u00f3m grupom uda\u0142o si\u0119 do\u015b\u0107 szybko zlokalizowa\u0107 dwunastopi\u0119trowy blok\u00a0mieszkalny przy ul. Grabiszy\u0144skiej, gdzie na poddaszu, w suszarni, ukryty by\u0142 niewielki nadajnik, kt\u00f3ry zlikwidowano po\u00a05 minutach od rozpocz\u0119cia audycji (pozosta\u0142e 3 pojazdy z tego sektora miasta zd\u0105\u017cy\u0142y nadjecha\u0107 w t\u0119 okolic\u0119 tu\u017c przed\u00a0zerwaniem emisji). W trakcie dok\u0142adnego przeszukiwania trzech s\u0105siaduj\u0105cych ze sob\u0105 blok\u00f3w SB aresztowa\u0142a kilka przypadkowych\u00a0os\u00f3b, natomiast nikogo z ekipy radiowej. Nadajnik nie wymaga\u0142 podczas swej pracy obecno\u015bci \u017cadnego cz\u0142owieka\u00a0\u2013 pisa\u0142 Wojciech Sawicki.\u00a0Wiosn\u0105 1982 roku rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 przygotowania do uruchomienia nadawania audycji radiowych przez Regionalny\u00a0Komitet Strajkowy \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. Zadanie zorganizowania podziemnego radia powierzono cz\u0142onkowi<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">RKS Jerzemu Weberowi (pseudonim \u201eEmil\u201d), przed stanem wojennym przewodnicz\u0105cemu Komisji Zak\u0142adowej\u00a0Akademii Rolniczej. Jego najbli\u017cszymi wsp\u00f3\u0142pracownikami zostali Ryszard Wojtasik (pseudonim \u201eJ\u00f3zek\u201d), organizator\u00a0audycji radiow\u0119z\u0142owych Zarz\u0105du Regionu \u201eSolidarno\u015bci\u201d przed wprowadzeniem stanu wojennego, oraz\u00a0Ryszard Wroczy\u0144ski (pseudonim \u201eWojtek\u201d), pracownik naukowy Politechniki, in\u017cynier radioelektronik, wcze\u015bniej aktywny, szeregowy cz\u0142onek \u201eSolidarno\u015bci\u201d, skierowany przez Komisj\u0119 Zak\u0142adow\u0105 NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d\u00a0przy Politechnice Wroc\u0142awskiej.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Pierwsz\u0105 audycj\u0119 zapowiedziano na pocz\u0105tek sierpnia 1982 roku. Opis przygotowa\u0144 do niej, a tak\u017ce przyczyny\u00a0jej niepowodzenia (wy\u0142\u0105cznie techniczne) zostan\u0105 prawdopodobnie kiedy\u015b przedstawione w zapowiadanej\u00a0ksi\u0105\u017cce Szczepana Rudki. Zapewne to niepowodzenie spowodowa\u0142o rezygnacj\u0119 pierwszego szefa Radia RKS\u00a0\u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d Jerzego Webera i przej\u0119cie jego zada\u0144 przez Tadeusza Jakubowskiego (pseudonim \u201eAugustyn\u201d),\u00a0fizyka z Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego. W eterze Radio \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d pojawi\u0142o si\u0119 29 sierpnia 1982 roku \u2013 pisa\u0142 Andrzej\u00a0Krajewski w tygodniku \u201eNewsweek\u201d. \u2013 Program nadawa\u0142y cztery nadajniki o mocy kilkunastu wat\u00f3w ka\u017cdy. Jeden\u00a0z nich postawiono na dachu bloku, w kt\u00f3rym mieszka\u0142 I sekretarz KW PZPR Tadeusz Por\u0119bski. Drugi zupe\u0142nym przypadkiem\u00a0umieszczono w budynku, w kt\u00f3rym ukrywa\u0142 si\u0119 akurat przyw\u00f3dca dolno\u015bl\u0105skiego podziemia W\u0142adys\u0142aw Frasyniuk.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Chyba tylko cud sprawi\u0142, \u017ce pierwsza audycja Radia \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d nie doprowadzi\u0142a do uj\u0119cia szefa RKS-u. Swoj\u0105\u00a0drog\u0105, rozpoczyna\u0142o j\u0105 w\u0142a\u015bnie przem\u00f3wienie Frasyniuka.\u00a0Pojawienie si\u0119 kolejnego radia zn\u00f3w zelektryzowa\u0142o wroc\u0142awsk\u0105 S\u0142u\u017cb\u0119 Bezpiecze\u0144stwa. Na poczekaniu\u00a0stworzono grup\u0119 operacyjn\u0105, wyposa\u017con\u0105 w dostarczone przez NRD urz\u0105dzenia do pomiaru charakterystyk anten.\u00a0Zainstalowano je w dw\u00f3ch \u015bmig\u0142owcach. Kupion\u0105 w USA aparatur\u0119 firmy Hewlett Packard do namierzania\u00a0pozycji nadajnik\u00f3w zainstalowano w budynku Pa\u0144stwowej Inspekcji Radiowej.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Pierwsze audycje radia RKS \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d nagrywano w domu Igora Pietraszewskiego, jednego z cz\u0142onk\u00f3w\u00a0redakcji, a przed stanem wojennym spikera radia przy Zarz\u0105dzie Regionu. Z czasem zorganizowano miejsce\u00a0zwane \u201elektorowni\u0105\u201d, gdzie nagrywano audycje na ta\u015bm\u0119. Potem Jerzy Karwelis, klucz\u0105c, \u017ceby zmyli\u0107 ewentualnych\u00a0tajniak\u00f3w, zanosi\u0142 je do konspiracyjnego mieszkania, gdzie by\u0142o archiwum i magnetofony. Tam montowali\u00a0audycje i robili tyle kopii, ile by\u0142o nadajnik\u00f3w oraz ta\u015bm archiwalnych. W pierwszym okresie dzia\u0142alno\u015bci\u00a0radia RKS nadajniki sk\u0142adano i strojono w domu Ryszarda Wroczy\u0144skiego, kt\u00f3ry tak wspomina ten okres:\u00a0Nadajniki podczas pierwszej udanej emisji zosta\u0142y rozmieszczone przez grup\u0119 Zygmunta Pelca. Ustalili\u015bmy wsp\u00f3lnie<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">miejsca ich ustawienia w mie\u015bcie w bardzo przemy\u015blany spos\u00f3b. Dla ka\u017cdego punktu nadawania dobierano odpowiedni\u0105\u00a0charakterystyk\u0119 anteny nadawczej. Po nieudanej emisji z pocz\u0105tku sierpnia przygotowali\u015bmy nadajniki maj\u0105ce cechy\u00a0sprz\u0119tu wojskowego, by unikn\u0105\u0107 prostych pomy\u0142ek i uszkodze\u0144. Ca\u0142o\u015b\u0107 by\u0142a montowana w prostych skrzynkach, kt\u00f3re by\u0142y robione u Tadeusza Kozara (pseudonim \u201eLeon\u201d), astronoma z Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego, kt\u00f3ry po pewnym czasie\u00a0przej\u0105\u0142 kierowanie radiem. Podczas emisji pierwszej audycji jeden nadajnik by\u0142 umieszczony na wysokim, XI-pi\u0119trowym\u00a0budynku w rejonie ul. Powsta\u0144c\u00f3w \u015al., mi\u0119dzy Kutnowsk\u0105 a Sokol\u0105. Drugi zosta\u0142 umieszczony mo\u017cliwie w centrum miasta,\u00a0na ul. W\u0142odkowica. Trzeci sta\u0142 na R\u00f3\u017cance, czwarty na Kazimierskiej. Trzy z tych nadajnik\u00f3w zosta\u0142y zdj\u0119te przez\u00a0naszych instalator\u00f3w i odzyskane, cho\u0107 przyj\u0119ta taktyka zak\u0142ada\u0142a, \u017ce ze wzgl\u0119du na bezpiecze\u0144stwo nale\u017cy u\u017cyty sprz\u0119t\u00a0przeznaczy\u0107 na straty.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nadajnik trafia\u0142 do koordynatora, kt\u00f3ry dostawa\u0142 te\u017c od \u0142\u0105cznika kaset\u0119 z audycj\u0105. Potem \u201estawiacze\u201d instalowali gotowy\u00a0do nadawania sprz\u0119t w odpowiednim rejonie miasta. Sugestie techniczne dotycz\u0105ce miejsca instalacji oraz zaprojektowanie\u00a0i wykonanie specjalnych, dostosowanych do specyfiki warunk\u00f3w nadawania uk\u0142ad\u00f3w antenowych by\u0142o zadaniem\u00a0grupy technicznej. Wybierali\u015bmy miejsca zar\u00f3wno na terenie Wroc\u0142awia, jak i w p\u00f3\u017aniejszym okresie poza nim, np.\u00a0Wzg\u00f3rza Trzebnickie, utrudniaj\u0105ce namierzenie. Nigdy nie wykorzystywali\u015bmy tego samego miejsca dwa razy. Poza tym\u00a0u\u017cywali\u015bmy anten o r\u00f3\u017cnych charakterystykach promieniowania.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Milicja zlokalizowa\u0142a pierwszy nadajnik dopiero podczas trzeciej audycji, 25 pa\u017adziernika 1982 roku. By\u0142\u00a0ukryty na dachu budynku przy ul. Buskiej. Ludzie z ekipy stawiaczy min\u0119li si\u0119 w bramie z ekip\u0105, kt\u00f3ra wchodzi\u0142a do g\u00f3ry, \u017ceby zabra\u0107 nadajnik. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nadawano 50 metr\u00f3w od jakiego\u015b sztabu wojskowego i namierzono\u00a0ich w 10 minut. \u201eDziennik Telewizyjny\u201d poinformowa\u0142 w\u00f3wczas, \u017ce milicja zlikwidowa\u0142a wywrotow\u0105\u00a0rozg\u0142o\u015bni\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nie by\u0142oby Radia \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d, gdyby nie sta\u0142y dost\u0119p do cz\u0119\u015bci elektronicznych.\u00a0Kluczowym elementem nadajnika \u2013 jak wspomina Ryszard Wojtasik \u2013 by\u0142 ko\u0144cowy tranzystor mocy wysokiej cz\u0119stotliwo\u015bci.\u00a0Naj\u0142atwiej by\u0142o je za\u0142atwi\u0107 na milicji; za pieni\u0105dze wsz\u0119dzie by\u0142y wej\u015bcia. Takie tranzystory bardzo \u0142atwo ulegaj\u0105\u00a0uszkodzeniu, zw\u0142aszcza je\u015bli s\u0105 eksploatowane w ekstremalnych warunkach. Milicjanci nie z\u0142omowali wszystkich spalonych\u00a0tranzystor\u00f3w i p\u00f3\u017aniej podmieniali je za dobre. Kontakt z milicj\u0105 nawi\u0105za\u0142em przez J\u00f3zka z telewizji, kt\u00f3ry mia\u0142\u00a0z nimi superkontakty, bo on by\u0142 kr\u00f3tkofalowcem i oni tak\u017ce. By\u0142a mi\u0119dzy nimi taka solidarno\u015b\u0107 kr\u00f3tkofalarska. Sprzedawa\u0142\u00a0nam te tranzystory za du\u017ce pieni\u0105dze i zapewne wiedzia\u0142, do czego zostan\u0105 u\u017cyte. Podczas pr\u00f3b pali\u0142o nam si\u0119 du\u017co tranzystor\u00f3w \u2013 wi\u0119cej, znacznie wi\u0119cej, ni\u017c zrobili\u015bmy nadajnik\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tranzystory mieli\u015bmy te\u017c z PKP, gdzie mia\u0142a miejsce du\u017ca afera. Przy remanencie w magazynie tych cz\u0119\u015bci\u00a0okaza\u0142o si\u0119, \u017ce brakuje strasznych ilo\u015bci tych tranzystor\u00f3w, ko\u0144c\u00f3wek mocy. Do malwersacji przyzna\u0142 si\u0119 szef tego magazynu\u00a0Andrzej Cie\u015bli\u0144ski, m\u00f3j kolega ze studi\u00f3w. Nie powiedzia\u0142, co z tym zrobi\u0142, i wyszed\u0142 z tego ca\u0142o, bo prawdopodobnie\u00a0wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z SB. Jednak ca\u0142y handel tymi cz\u0119\u015bciami musia\u0142 si\u0119 odbywa\u0107 bez wiedzy SB, bo ta nie dopu\u015bci\u0142a do\u00a0powstania afery. Ko\u0144c\u00f3wki mocy przynosi\u0142 te\u017c Rysiek Wroczy\u0144ski. Uda\u0142o si\u0119 nam te\u017c kupi\u0107 tranzystory steruj\u0105ce u warszawskiego\u00a0producenta CEMI (jedyny zak\u0142ad, kt\u00f3ry produkowa\u0142 tranzystory w Polsce). To by\u0142y podzespo\u0142y tzw. II grupy,\u00a0kt\u00f3re nie przesz\u0142y test\u00f3w produkcyjnych. Kwestionowany by\u0142 jeden z parametr\u00f3w, wcale nie kluczowy, pozosta\u0142e by\u0142y dobre\u00a0i tranzystor nadawa\u0142 si\u0119 do wykorzystania. Tak\u017ce Andrzej Giszter zdobywa\u0142 te tranzystory u siebie w pracy, w Elektromonta\u017cu,\u00a0inne dotar\u0142y do nas z pogotowia. Timery, czyli uk\u0142ady czasowe, wykonywa\u0142 Marek J\u0119drusin. Troch\u0119 nadajnik\u00f3w\u00a0wykona\u0142 Andrzej Giszter, cz\u0119\u015b\u0107 Ryszard Wroczy\u0144ski. U Ry\u015bka w domu zosta\u0142y te\u017c skompletowane pierwsze nadajniki\u00a0i od niego zosta\u0142y rozwiezione i rozmieszczone w mie\u015bcie. Ko\u0144cowe przygotowywanie nadajnik\u00f3w, ich z\u0142o\u017cenie, trwa\u0142o trzy dni. Mn\u00f3stwo chodzenia, kr\u0119cenia si\u0119, dwie c\u00f3rki Ry\u015bka, \u017cona, kt\u00f3ra oczywi\u015bcie wiedzia\u0142a o wszystkim. Ja u niego\u00a0nocowa\u0142em. Marek W\u00f3jcik by\u0142 w\u0142a\u015bcicielem syrenki, kt\u00f3ra by\u0142a naszym samochodem fi rmowym. Zygmunt Pelc w porozumieniu\u00a0z Jurkiem Karwelisem zorganizowa\u0142 grup\u0119, kt\u00f3ra stawia\u0142a nadajniki, sk\u0142ada si\u0119 ona g\u0142\u00f3wnie z koleg\u00f3w Karwelisa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zygmunt te\u017c mia\u0142 swoich ludzi, o kt\u00f3rych by\u0142o bardzo ci\u0119\u017cko, zw\u0142aszcza do naszej roboty; uwa\u017cano, \u017ce podlega ona\u00a0pod \u015bcis\u0142y krymina\u0142. Wszyscy si\u0119 tego bali, nie wiem, dlaczego, ale kojarzono to z kontrwywiadem. Zygmunt zak\u0142ada\u0142 tak\u017ce jeden nadajnik. Ja z Markiem W\u00f3jcikiem te\u017c za\u0142o\u017cyli\u015bmy jeden (taka antykonspiracja) na R\u00f3\u017cance, na ul. Chorwackiej.\u00a0Tylko my wiedzieli\u015bmy, jak ci\u0119\u017cko jest zrobi\u0107 ten nadajnik. Gdy si\u0119 sko\u0144czy\u0142a audycja, wbrew wszelkim zasadom poszli\u015bmy go zdj\u0105\u0107. Oczywi\u015bcie czaili\u015bmy si\u0119, a na dachu dziesi\u0119ciopi\u0119trowego budynku (nie stawiali\u015bmy nadajnik\u00f3w na niskich\u00a0budynkach) byli\u015bmy dopiero o pierwszej w nocy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Poszczeg\u00f3lne elementy zespo\u0142\u00f3w nadawczych by\u0142y przygotowywane w r\u00f3\u017cnych miejscach na mie\u015bcie. Ca\u0142o\u015b\u0107 odbierali\u015bmy\u00a0i sk\u0142adali\u015bmy dopiero tu\u017c przed nadaniem audycji. Od Marka J\u0119drusina odbierali\u015bmy timer, od Andrzeja Gisztera\u00a0ko\u0144c\u00f3wki, od Marka W\u00f3jcika baterie, jeszcze od kogo\u015b obudowy. To nie by\u0142a produkcja ta\u015bmowa, sk\u0142adali\u015bmy to, kaseta\u00a0w ostatniej chwili i odjazd.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Podczas emisji trzeciej audycji zdj\u0119li nam nadajnik na Buskiej \u2013 pisze Ryszard Wroczy\u0144ski w swych wspomnieniach \u2013\u00a0by\u0107 mo\u017ce zlokalizowali w\u00f3wczas jeszcze jakie\u015b nadajniki, ale ja o tym nie wiem. Na pocz\u0105tku nadajniki montowali\u015bmy\u00a0i uruchamiali\u015bmy g\u0142\u00f3wnie u mnie w domu. U mnie te\u017c odbierano gotowy sprz\u0119t; przyje\u017cd\u017cali do mnie m.in. ludzie z Dzier\u017coniowa, Legnicy, G\u0142ogowa po gotowy sprz\u0119t i instrukta\u017c.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zacz\u0119li\u015bmy w\u00f3wczas szuka\u0107 mieszkania, gdzie mogliby\u015bmy robi\u0107 ten monta\u017c, uruchomienie (strojenie) sprz\u0119tu oraz jego\u00a0przekazywanie instalatorom. Wtedy Rysiek Wojtasik znalaz\u0142 jakiego\u015b swego koleg\u0119, kt\u00f3ry mieszka\u0142 w willi na Krzykach.\u00a0Ale stamt\u0105d po trzech zebraniach wyrzuci\u0142 nas wuj tego kolegi i musieli\u015bmy wr\u00f3ci\u0107 do naszych mieszka\u0144.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wielkie znaczenie dla dzia\u0142ania zespo\u0142u mia\u0142o przyst\u0105pienie do \u015bcis\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy z Radiem RKS \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d\u00a0Piotra Podolskiego. Warsztat telewizyjny w jego domu poza Wroc\u0142awiem sta\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym miejscem uruchamiania\u00a0nadajnik\u00f3w. Tam zacz\u0119to te\u017c stopniowo realizowa\u0107 pewne pomys\u0142y Piotra Skrobotowicza.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Czwarta audycja Radia \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d Wroc\u0142aw, trwaj\u0105ca nie mniej ni\u017c 15 minut, zosta\u0142a wyemitowana dzie\u0144 po\u00a0aresztowaniu drugiego szefa RKS-u, Piotra Bednarza, w poniedzia\u0142ek 8 listopada 1982 r. o godz. 22.40, ponad p\u00f3\u0142tora\u00a0godziny p\u00f3\u017aniej, ni\u017c wynika\u0142o to z zapowiedzi w prasie podziemnej \u2013 pisze Ryszard Wojtasik w swym opracowaniu.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">By\u0142a prawdziw\u0105 rekordzistk\u0105 pod wzgl\u0119dem d\u0142ugo\u015bci, gdy\u017c trwa\u0142a a\u017c 50 minut. Z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w nie\u00a0by\u0142o w niej mowy o aresztowaniu Piotra Bednarza (czas przygotowania programu trwa\u0142 minimum kilka dni), by\u0142a ona natomiast niemal w ca\u0142o\u015bci po\u015bwi\u0119cona przygotowaniom do maj\u0105cego si\u0119 odby\u0107 za dwa dni o\u015bmiogodzinnego\u00a0strajku i powszechnych manifestacji. Ze wzgl\u0119du na d\u0142ugo\u015b\u0107 emisji s\u0142u\u017cby specjalne nie mia\u0142y wi\u0119kszego\u00a0problemu ze zlokalizowaniem nadajnika, kt\u00f3ry podobnie jak poprzednio umieszczony by\u0142 na dachu jednego\u00a0z dom\u00f3w. By\u0142 on identyczny jak ten u\u017cyty 25 pa\u017adziernika, by\u0142 tylko zaopatrzony w podw\u00f3jny zestaw baterii\u00a03R12.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pi\u0105ta audycja zosta\u0142a zapowiedziana przez podziemie na 16 i 17 listopada o godzinie 21, lecz wed\u0142ug s\u0142u\u017cb\u00a0radiokontrwywiadowczych zosta\u0142a wyemitowana tylko w tym pierwszym terminie i trwa\u0142a do\u015b\u0107 d\u0142ugo \u2013 45 minut.\u00a0Tak szybkie jej powstanie spowodowane zosta\u0142o aresztowaniem Piotra Bednarza, kt\u00f3rego chciano w ten\u00a0spos\u00f3b uhonorowa\u0107, podobnie jak mia\u0142o to miejsce w przypadku W\u0142adys\u0142awa Frasyniuka. Om\u00f3wienia wymaga\u0142\u00a0te\u017c nieudany strajk 10 listopada. Zapewne znalaz\u0142a si\u0119 w niej tak\u017ce zapowiedziana ju\u017c wcze\u015bniej druga cz\u0119\u015b\u0107\u00a0szkolenia \u201eObywatel a S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa\u201d. Likwiduj\u0105c bez wi\u0119kszych problem\u00f3w nadajnik emituj\u0105cy audycj\u0119,\u00a0wroc\u0142awska SB mog\u0142a pogratulowa\u0107 sobie, \u017ce po raz pierwszy dokona\u0142a tej sztuki bez pomocy Biura RKW\u00a0MSW.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W \u201eNewsweeku\u201d Andrzej Krajewski pisa\u0142: W lutym 1983 roku nielegalne rozg\u0142o\u015bnie zirytowa\u0142y nawet \u201ewielkiego\u00a0brata\u201d. Gdy na falach eteru pojawi\u0142 si\u0119 g\u0142os Radia \u201eS\u201d, audycj\u0119 zag\u0142uszy\u0142 sygna\u0142 wyemitowany z jednostki wojskowej Armii\u00a0Czerwonej stacjonuj\u0105cej we Wroc\u0142awiu. S\u0142uchacze mogli us\u0142ysze\u0107 szum i komendy wydawane po rosyjsku. Z materia\u0142\u00f3w archiwalnych enerdowskiej Stasi wynika, \u017ce od 12 do 14 lipca 1983 roku odby\u0142a si\u0119 w Warszawie tajna narada s\u0142u\u017cb\u00a0radiokontrwywiadowczych z Polski, ZSRR, NRD i W\u0119gier. Jej temat brzmia\u0142: \u201eW sprawie zwalczania wrogiej aktywno\u015bci\u00a0w zakresie fal ultrakr\u00f3tkich\u201d. Zastanawiano si\u0119, jakiej pomocy mog\u0105 udzieli\u0107 Polsce s\u0142u\u017cby specjalne \u201ebratnich kraj\u00f3w\u201d.\u00a0Tymczasem produkcja nadajnik\u00f3w, tak\u017ce dla innych region\u00f3w Polski, sz\u0142a pe\u0142n\u0105 par\u0105. W szczytowym okresie wroc\u0142awski\u00a0RKS dysponowa\u0142 zapasem oko\u0142o 100 sztuk. W czerwcu 1984 roku pojawi\u0142y si\u0119 zwiastuny tego, \u017ce SB rozpracowa\u0142a radio\u00a0RKS. We Wroc\u0142awiu zatrzymano wiele os\u00f3b, w tym na kr\u00f3tko Tadeusza Jakubowskiego i Tadeusza Kozara. Rozmawiaj\u0105cy\u00a0z nimi p\u0142k SB Anatol Pier\u015bcionek jednoznacznie sugerowa\u0142, \u017ce wie o ich dzia\u0142alno\u015bci radiowej. Musiano zorganizowa\u0107\u00a0kolejne kierownictwo i lepiej zakonspirowa\u0107 radio. \u2013 Pod koniec 1985 roku wypalili\u015bmy si\u0119 \u2013 wspomina Ryszard\u00a0Wroczy\u0144ski. Trwanie w ci\u0105g\u0142ym zagro\u017ceniu, praca przy budowie i uruchamianiu nadajnik\u00f3w, po nocach i w gumowych\u00a0r\u0119kawiczkach, \u017ceby nie zostawia\u0107 odcisk\u00f3w palc\u00f3w, opracowywana dla ka\u017cdej audycji osobna taktyka rozmieszczenia nadajnik\u00f3w\u00a0i wykonanie odpowiednich anten \u2013 to wszystko prowadzi\u0142o do skrajnego wyczerpania. Wpad\u0142 przypadkowo\u00a0warsztat u Piotra Podolskiego w wiosce pod Wroc\u0142awiem, gdzie uruchamiano nadajniki.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Sukcesy po\u0142\u0105czonych si\u0142 MSW, MON i s\u0142u\u017cb cywilnych w walce z t\u0105 form\u0105 dzia\u0142alno\u015bci podziemnej by\u0142y, przynajmniej\u00a0we Wroc\u0142awiu, do\u015b\u0107 iluzoryczne. Radio \u201eSolidarno\u015b\u0107 Walcz\u0105ca\u201d nie zanotowa\u0142o \u017cadnej powa\u017cniejszej\u00a0wpadki do ko\u0144ca swej dzia\u0142alno\u015bci w 1989 roku, natomiast Radio \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d Wroc\u0142aw, mimo \u017ce co jaki\u015b czas\u00a0w\u0142adzom udawa\u0142o si\u0119 namierzy\u0107 automatyczne nadajniki (z za\u0142o\u017cenia przeznaczone na straty), nie zosta\u0142o w\u0142a\u015bciwie a\u017c do ko\u0144ca swej dzia\u0142alno\u015bci ca\u0142kowicie rozpracowane, a tym bardziej rozbite.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej musia\u0142o przyj\u015b\u0107 zm\u0119czenie \u2013 uwa\u017ca Ryszard Wroczy\u0144ski. \u2013 By\u0142o ju\u017c wiadomo, \u017ce opozycja\u00a0potrafi nada\u0107 dobrze s\u0142yszaln\u0105 i zrozumia\u0142\u0105 dla s\u0142uchaczy audycj\u0119 z wa\u017cnymi tre\u015bciami. Fascynacja posiadaniem niezale\u017cnego\u00a0radia zaczyna\u0142a stopniowo spada\u0107. Nie bez znaczenia by\u0142y ograniczenia w przekazywaniu merytorycznie wa\u017cnych\u00a0tre\u015bci w trwaj\u0105cych kilkana\u015bcie minut audycjach. Radio wype\u0142ni\u0142o swoj\u0105 wyj\u0105tkow\u0105 misj\u0119 w najtrudniejszych chwilach.\u00a0Wa\u017cniejsze sta\u0142o si\u0119 bezpiecze\u0144stwo RKS-u, wzmocnienie podziemnych struktur zak\u0142adowych \u201eSolidarno\u015bci\u201d, bezpo\u015brednia\u00a0pomoc represjonowanym.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W rozdziale tym wykorzystano materia\u0142y zebrane przez Szczepana Rudk\u0119 do przygotowywanej monografii dotycz\u0105cej dzia\u0142alno\u015bci podziemnego radia, a tak\u017ce artyku\u0142y: Wojciecha Sawickiego \u201eSolidarno\u015b\u0107 Wroc\u0142awska\u00a0w eterze 1982\u20131989\u201d, Andrzeja Krajewskiego \u201eUciekaj\u0105ce radia\u201d, Newsweek Polska 18\/2003<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><span style=\"color: #000000;\">Wroc\u0142aw, stycze\u00f1 2007, Opracowa\u0142: Ryszard Wroczy\u00f1s<\/span>ki<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Radio \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d 1981\u20131985 W lutym 1981 roku powsta\u0142a w Zarz\u0105dzie Regionu \u201egrupa radiowa\u201d przygotowuj\u0105ca audycje przekazywane\u00a0nast\u0119pnie na kasetach magnetofonowych do radiow\u0119z\u0142\u00f3w zak\u0142adowych we Wroc\u0142awiu, G\u0142ogowie, Wa\u0142brzychu\u00a0i Brzegu. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 ta zosta\u0142a dok\u0142adnie opisana przez Szczepana Rudk\u0119 w wydanej w 2005 roku &hellip; <a href=\"https:\/\/www.nszz.pwr.edu.pl\/?page_id=435\">Czytaj wi\u0119cej >><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":267,"menu_order":5,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.nszz.pwr.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/435"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.nszz.pwr.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.nszz.pwr.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nszz.pwr.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nszz.pwr.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=435"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.nszz.pwr.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/435\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nszz.pwr.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/267"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.nszz.pwr.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=435"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}